Trẻ tiêm vắc xin vẫn mắc viêm não Nhật Bản: Chuyên gia lý giải nguyên

Các trường hợp trẻ từng tiêm vắc xin nhưng vẫn mắc viêm não Nhật Bản, đặt ra câu hỏi lớn về khả năng duy trì miễn dịch. Phân tích y khoa cho thấy, mỗi loại vắc xin có cơ chế bảo vệ khác nhau và liều nhắc là yếu tố quyết định để duy trì "hàng rào" miễn dịch bền vững.

Miễn dịch không kéo dài suốt đời

Viêm não Nhật Bản là bệnh truyền nhiễm cấp tính nguy hiểm do vi rút viêm não Nhật Bản gây ra, lây truyền qua trung gian muỗi Culex. Bệnh thường khởi phát với các triệu chứng không điển hình như sốt, nôn, đau đầu nhưng diễn tiến rất nhanh tới rối loạn tri giác, biến chứng thần kinh.

Thực tế lâm sàng ghi nhận không ít trường hợp trẻ mắc bệnh dù có tiền sử tiêm chủng. Điển hình như trường hợp bệnh nhi tại Quảng Ninh (tháng 7/2025), trẻ nhập viện với sốt cao, đau đầu và được xét nghiệm xác định dương tính với viêm não Nhật Bản. Đáng chú ý, dù đã tiêm mũi cơ bản từ nhỏ, nhưng nhiều năm qua trẻ không được tiêm nhắc lại. Các bác sĩ nhận định, nguyên nhân mắc bệnh là do miễn dịch đã suy giảm xuống dưới ngưỡng bảo vệ vì khoảng cách giữa các mũi tiêm quá dài.

Các phân tích điển hình trên vắc xin bất hoạt có nguồn gốc từ não chuột (MBDV), loại vắc xin được sử dụng phổ biến trước đây, cho thấy miễn dịch đạt mức rất cao ngay sau tiêm (khoảng 90%) nhưng giảm mạnh sau 3-4 năm nếu không có liều nhắc. Đây là lý do nhiều trẻ đã tiêm từ nhỏ nhưng vẫn mắc viêm não Nhật Bản khi lớn.

Trong khi đó, vắc xin thế hệ mới (công nghệ sống giảm độc lực tái tổ hợp) có khả năng kích hoạt miễn dịch mạnh và kéo dài hơn nhờ mô phỏng cơ chế nhiễm tự nhiên. Tuy vậy, các chuyên gia nhấn mạnh: Cả hai loại vắc xin đều không duy trì miễn dịch suốt đời nếu không có mũi nhắc đúng thời điểm.

Trao đổi về vấn đề này, PGS.TS.BS Phạm Quang Thái, Phó trưởng Khoa Kiểm soát bệnh truyền nhiễm, Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương khẳng định: "Miễn dịch giảm theo thời gian là điều hoàn toàn bình thường theo quy luật sinh học. Nếu không có mũi nhắc, mức độ bảo vệ sẽ không còn đủ để chống lại sự tấn công của vi rút".

Liều nhắc - yếu tố quyết định "độ bền" của miễn dịch

Theo báo cáo tiêm chủng mở rộng, nhóm trẻ từ 5 đến 15 tuổi hiện chiếm tỷ lệ mắc viêm não Nhật Bản cao nhất. Một trong những nguyên nhân cốt lõi là ở độ tuổi này, trẻ thường không còn được phụ huynh theo dõi sát sao lịch tiêm chủng như giai đoạn đầu đời, dẫn đến "khoảng trống miễn dịch" kéo dài đúng vào lứa tuổi học đường.

Về mặt cơ chế, liều nhắc có vai trò kích hoạt lại trí nhớ miễn dịch, giúp nồng độ kháng thể nhanh chóng tăng vọt lên trên mức bảo vệ trong thời gian ngắn. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo các quốc gia cần duy trì mũi cơ bản và thực hiện tiêm nhắc nghiêm ngặt theo hướng dẫn của từng loại vắc xin.

Tại Việt Nam, Hội Y học Dự phòng Việt Nam khuyến cáo: Với vắc xin viêm não Nhật Bản bất hoạt có nguồn gốc từ não chuột, trẻ từ 12 tháng tuổi cần tiêm đủ 3 mũi cơ bản và bắt buộc tiêm nhắc mỗi 3 năm cho đến khi trẻ đủ 15 tuổi. Trong khi đó, với vắc xin viêm não Nhật Bản sống giảm độc lực tái tổ hợp, trẻ có thể tiêm từ 9 tháng tuổi với phác đồ gồm 1 mũi cơ bản và 1 mũi nhắc sau 1-2 năm để duy trì bảo vệ lâu dài. Trường hợp trẻ đã hoàn thành 3 mũi cơ bản bằng vắc xin bất hoạt có nguồn gốc từ não chuột, có thể tiêm nhắc bằng 1 mũi vắc xin sống giảm độc lực tái tổ hợp để hoàn tất phác đồ.

PGS.TS.BS Phạm Quang Thái nhấn mạnh: "Tiêm đủ mũi nhắc mới giúp hàng rào bảo vệ của trẻ duy trì bền vững. Nếu bỏ qua mũi nhắc, miễn dịch sẽ giảm dần và trẻ vẫn có nguy cơ mắc bệnh, chịu di chứng nặng nề nếu không may bị muỗi mang mầm bệnh đốt".

Thực tế điều trị cho thấy phần lớn trẻ lớn mắc viêm não Nhật Bản thuộc nhóm đã từng tiêm nhưng chưa đủ mũi cơ bản hoặc bỏ sót liều nhắc. Đây là bằng chứng rõ ràng nhất cho thấy khoảng cách và tính đầy đủ của các mũi tiêm là yếu tố sống còn.

Trong bối cảnh khí hậu biến đổi khiến mật độ muỗi tăng cao và kéo dài trong năm, trẻ em lứa tuổi học đường với tần suất hoạt động ngoài trời lớn đang là đối tượng rủi ro cao. Việc để trễ mũi nhắc có thể khiến trẻ mất đi lớp bảo vệ quan trọng nhất trước căn bệnh nguy hiểm.

Các bác sĩ khuyến cáo, phụ huynh nên sớm kiểm tra sổ tiêm chủng của trẻ, đặc biệt là nhóm trên 5 tuổi - nhóm dễ bị bỏ sót mũi tiêm nhắc. Trường hợp đã quá hạn hoặc chưa có mũi nhắc, cần đưa trẻ đi tiêm bù để khôi phục miễn dịch.

Hệ thống tiêm chủng Quốc tế FVC cung cấp dịch vụ tiêm chủng với đầy đủ các loại vắc xin đa dạng dành cho các đối tượng khác nhau như: trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ, người lớn, phụ nữ trước và trong khi mang thai. Tiêm vắc xin tại Hệ thống tiêm chủng Quốc tế FVC, khách hàng sẽ được trải nghiệm những ưu điểm vượt trội về chất lượng dịch vụ:

– Trẻ sẽ được khám sàng lọc đầy đủ trước khi tiêm. Phụ huynh sẽ được tư vấn chi tiết về phác đồ tiêm, cách theo dõi và chăm sóc trẻ sau tiêm chủng đới với từng loại vắc xin nhằm đảm bảo hiệu quả và an toàn nhất cho trẻ.

– Đội ngũ bác sĩ và điều dưỡng giàu kinh nghiệm, chuyên nghiệp, thấu hiểu tâm lý trẻ và áp dụng cách giảm đau hiệu quả cho trẻ trong quá trình tiêm

– 100% trẻ tiêm chủng được theo dõi 30 phút sau tiêm và đánh giá lại sức khỏe trước khi ra về.

– Phòng tiêm chủng sạch sẽ, có khu chơi cho trẻ em giúp trẻ có cảm giác thoải mái và tâm lý tốt trước và sau khi tiêm chủng.

🏠 HỆ THỐNG TRUNG TÂM TIÊM CHỦNG QUỐC TẾ FVC

🪀 Tại ĐÀ NẴNG:
1️⃣ 64, Tôn Đức Thắng, Tam Kỳ, (Quảng Nam) Đà Nẵng.
2️⃣ 417, Phạm Văn Đồng, xã Núi Thành (Quảng Nam), Đà Nẵng.

🪀Tại QUẢNG NGÃI:
3️⃣ 359, Nguyễn Công Phương, Quảng Ngãi.
4️⃣ 755, Võ Nguyên Giáp, Quảng Ngãi.
5️⃣️ Vòng xoay Tịnh khê (300m phía bắc), Quảng Ngãi.
6️⃣️ Vòng xoay Bình Trị, Vạn Tường, Quảng Ngãi.
7️⃣️ Ngã 6, Bình Chánh, Bình Sơn, Quảng Ngãi.
8️⃣️ Ngã 3 đường lên Trà Bồng (100m), Bình Sơn, Quảng Ngãi.

☎️Hotline: 0327808086 🌍 tiemchungfvc.vn
📸 Hình ảnh được chụp tại FVC sau khi đã được khách hàng đồng ý!